ملاحظات امنیتی استفاده از سامانه‌های هوش مصنوعی در فعالیتهای پژوهشی

گسترش استفاده از سامانه‌های هوش مصنوعی در حوزه‌های علمی، پژوهشی و فناوری، فرصت‌های ارزشمندی برای ارتقای بهره‌وری و توسعه دانش فراهم کرده است. با این حال، استفاده از این فناوری باید همراه با رعایت دقیق اصول امنیت اطلاعات، حفاظت از حریم خصوصی و صیانت از سرمایه‌های علمی کشور باشد.

بارگذاری اطلاعات شخصی، اسناد محرمانه، مقالات منتشرنشده، داده‌های پژوهشی، طرح‌های تحقیقاتی، اطلاعات هویتی پژوهشگران و سایر اطلاعات حساس در سامانه‌های هوش مصنوعی عمومی، می‌تواند مخاطرات امنیتی قابل توجهی به همراه داشته باشد.

هرچند ارائه‌دهندگان این خدمات معمولاً از سازوکارهای امنیتی و سیاست‌های حفاظت از داده‌ها استفاده می‌کنند، اما هیچ سامانه برخطی را نمی‌توان به‌طور مطلق مصون از خطر دسترسی غیرمجاز، نشت اطلاعات یا سوءاستفاده از داده‌ها دانست.

از منظر امنیت ملی و امنیت علمی، باید توجه داشت که تجمیع اطلاعات مربوط به پژوهشگران، حوزه‌های تخصصی، سوابق علمی، پروژه‌های تحقیقاتی، شبکه‌های همکاری و اطلاعات هویتی، در صورت دسترسی غیرمجاز یا سوءاستفاده، ممکن است برای مقاصد جاسوسی، شناسایی دانشمندان و متخصصان، جمع‌آوری اطلاعات درباره ظرفیت‌های علمی کشور و حتی هدف قرار دادن افراد در عملیات‌های خصمانه، از جمله ترورهای هدفمند، مورد بهره‌برداری قرار گیرد.

این موضوع به معنای وقوع حتمی چنین سوءاستفاده‌هایی یا انتساب آن به یک سامانه یا ارائه‌دهنده مشخص نیست، بلکه بیانگر یک ریسک امنیتی است که در ارزیابی‌های امنیت اطلاعات و حفاظت از دارایی‌های راهبردی باید مورد توجه قرار گیرد.

همچنین، افشای ناخواسته داده‌های پژوهشی، ایده‌های نوآورانه، نتایج تحقیقات و اطلاعات مربوط به پروژه‌های راهبردی، می‌تواند موجب آسیب به مالکیت فکری، از دست رفتن مزیت رقابتی، نقض تعهدات محرمانگی و تهدید امنیت علمی کشور شود.بر این اساس، ضروری است دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی و دستگاه‌های اجرایی، دستورالعمل‌های مشخصی برای استفاده ایمن از سامانه‌های هوش مصنوعی تدوین کنند.

همچنین پژوهشگران و کاربران باید از بارگذاری اطلاعات حساس، اسناد محرمانه، داده‌های هویتی و اطلاعات مرتبط با پروژه‌های راهبردی در سامانه‌های عمومی خودداری کرده و در صورت نیاز، از روش‌های ناشناس‌سازی داده‌ها و بسترهای دارای الزامات امنیتی مناسب استفاده کنند.

بهره‌گیری از هوش مصنوعی ضرورتی اجتناب‌ناپذیر در مسیر توسعه علمی است؛ اما صیانت از اطلاعات، سرمایه‌های انسانی و ظرفیت‌های علمی کشور نیز ضرورتی هم‌سنگ آن است و باید همواره در کنار توسعه فناوری مورد توجه قرار گیرد.